چشم‌انداز احیای دریاچه ارومیه / تأثیر بارش‌های اخیر و ضرورت مدیریت پایدار منابع آبی

چشم‌انداز احیای دریاچه ارومیه: تأثیر بارش‌های اخیر و ضرورت مدیریت پایدار منابع آبی

بقلم : فریدون پاوند / خبرنگار

پس از دوره‌ای پنج ساله خشکسالی شدید که استان آذربایجان غربی را تحت تأثیر قرار داد، میزان بارش‌ها در سال جاری افزایش قابل توجهی یافته و حدود پنجاه درصد نسبت به مدت مشابه سال گذشته رشد داشته است. این تغییر اقلیمی، امیدواری‌ها را برای احیای مجدد دریاچه ارومیه، نگین آبی غرب کشور، افزایش داده است.

بر اساس گزارش‌های ارائه شده توسط مدیر دفتر تلفیق و برنامه‌ریزی ستاد احیای دریاچه ارومیه، تراز فعلی این دریاچه به ۱۲۷۰.۶۷ متر رسیده است که نشان‌دهنده افزایش بیش از ۱۰۰ سانتی‌متری از ابتدای سال آبی جاری می‌باشد. با توجه به این روند افزایشی، دریاچه تنها به ۱۰ سانتی‌متر دیگر تا عبور از رکورد پنج‌ساله‌ی خود فاصله دارد. تداوم این وضعیت، احتمال آبگیری گسترده‌تر و بازگشت پهنه آبی دریاچه را به میزان چشمگیری افزایش خواهد داد.

انتشار اخبار امیدوارکننده پیرامون احیای دریاچه، موجی از شادی و امید را در میان شهروندان، فعالان محیط‌زیست و دوستداران طبیعت ایجاد نموده است. بسیاری این تحول را آغازی بر فصل نوینی برای اکوسیستم منطقه‌ای و بازگشت پرندگان مهاجر به سواحل و جزایر دریاچه ارزیابی می‌کنند؛ پرندگانی که سال‌ها به دلیل خشکی و کمبود منابع آبی، از حضور در این زیست‌بوم مهم محروم مانده بودند.

با این وجود، کارشناسان و صاحب‌نظران حوزه محیط‌زیست بر این نکته تأکید دارند که صرف افزایش بارش‌ها، برای حصول اطمینان از پایداری روند احیای دریاچه کافی نخواهد بود. مدیریت جامع و صحیح مصرف آب در حوضه آبریز دریاچه ارومیه، امری حیاتی است. این مدیریت شامل تنظیم دقیق برداشت از رودخانه‌ها و منابع آب زیرزمینی، و مهم‌تر از همه، بازنگری و اصلاح الگوی کشت در منطقه می‌باشد.

تغییر الگوی کشت از محصولات پرمصرف آب به سمت محصولات صنعتی و کم‌آب‌بر، همراه با به‌کارگیری روش‌های نوین آبیاری مکانیزه به جای شیوه‌های سنتی، می‌تواند ضمن افزایش بازدهی کشاورزی، به حفظ منابع آبی منطقه یاری رسانده و نقش مؤثری در پایداری فرآیند احیای دریاچه ایفا نماید. تجربیات گذشته به وضوح نشان داده است که سیستم‌های آبیاری سنتی و کشت محصولات آب‌بر، بیشترین فشار را بر منابع آبی حوضه آبریز وارد کرده‌اند و بدون ایجاد تحول در این الگوها، اتکای صرف به بارش‌ها قادر به نجات کامل دریاچه نخواهد بود.

در صورت تحقق هم‌افزایی میان روند مثبت بارش‌ها، مدیریت مدبرانه منابع آب و همکاری مؤثر کشاورزان، می‌توان به بازیابی بخش عمده‌ای از زیبایی و شکوه گذشته دریاچه ارومیه امیدوار بود؛ آرزویی دیرینه که انتظار تحقق آن، سال‌هاست در دل مردم منطقه طنین‌انداز است.